Stres a odczuwanie bólu: czemu w ciężki tydzień boli głośniej

Dlaczego w sobotę w aucie prawie nic nie boli, a w poniedziałek, na identycznym siedzeniu, ciągnie od ucha do łopatki?

Grzegorz ma 44 lata i kark, który pobolewa go od lat. Od trzech tygodni jego firma logistyczna wdraża nowy system. Telefon dzwoni do 21:00, kolacja stygnie obok laptopa, a Grzegorz śpi po pięć–sześć godzin. Kark boli wyraźnie mocniej, choć Grzegorz niczego nie dźwigał i nigdzie się nie uderzył.

W sobotę jedzie z Komornik na działkę. Okno ma uchylone, fotel ustawiony pod siebie, a kark prawie nie istnieje. W poniedziałek o świcie jedzie na zebranie z zarządem i od pierwszego skrzyżowania ciągnie go od ucha do łopatki. Między sobotą a poniedziałkiem zmienił się tylko kalendarz.

W głowie Grzegorza krążą dwie wersje i obie go zawstydzają. Pierwsza mówi, że w karku coś się psuje i rośnie, skoro boli coraz bardziej. Druga mówi „tylko nerwy”, czyli że sam sobie wymyśla i powinien wziąć się w garść. Kiedy ktoś rzuca „psychiczne”, Grzegorz słyszy „udajesz”.

Pytanie „nerwy czy kark?” jest źle postawione. Ból jest prawdziwy i siedzi w karku, a stres zmienia jego głośność. W poradniku brytyjskiej służby zdrowia autorzy NHS wymieniają wśród przyczyn bólu szyi niewygodną pozycję we śnie, postawę przy biurku, ucisk nerwu i urazy. Stresu na ich liście nie ma i słusznie, bo stres nie robi bólu z niczego. Podkręca ból, który już jest.

Pokrętło głośności

Ból nie działa jak termometr wbity w tkankę. Kark wysyła sygnał, a układ nerwowy decyduje, jak głośno go puścić. W spokojny tydzień pokrętło stoi nisko. W ciężki ktoś przekręca je o kilka kresek w prawo.

Autorzy przeglądu badań nad stresem i bólem piszą, że stres, zależnie od rodzaju, długości i siły, potrafi ból przyciszyć albo nasilić. Długi albo powtarzany stres może według nich zmienić sposób, w jaki układ nerwowy przetwarza ból. Piszą „może”, nie „zawsze”, a sporą część wniosków opierają na badaniach na zwierzętach.

Skąd się bierze podkręcanie? Z trzech rzeczy naraz.

Czuwanie. Wyobraź sobie psa, którego raz wystraszył złodziej. Od włamania pies szczeka na listonosza, na sąsiada i na liść na wycieraczce. Nic mu się nie zepsuło, pilnuje tylko gorliwiej. Pies jest obrazem, nie wynikiem badania.

Sen. Badacze z laboratorium snu sprawdzali, od jakiej temperatury ciepło na skórze zaczyna boleć. Po nocy całkiem bez snu zdrowi dorośli czuli ból przy temperaturze średnio o 1,4°C niższej niż po przespanej nocy. Dla Grzegorza ważniejsza jest druga część badania, prowadzona przez internet: zwykłe wahania jakości snu z nocy na noc przekładały się na mniej albo więcej bólu następnego dnia.

Uwaga. Na zebraniu Grzegorz co kilka minut obraca głowę, żeby sprawdzić, czy jeszcze boli. Boli, za każdym razem. W aucie, z łokciem przy uchylonej szybie, zapomina sprawdzać. Autorzy przeglądu o uwadze i bólu opisują badania, w których ból odwrócony od uwagi słabł. Ból, któremu się przyglądasz, zostaje na pierwszym planie, a kark kontrolowany co pięć minut nie ma kiedy zejść w tło.

Czuwanie, gorsza noc i pilnowanie karku kręcą jednym pokrętłem w górę. Podniesione barki dokładają swoje i nimi zajmuje się masaż szyi i barków, ale samo napięcie nie wyjaśnia, czemu w ciężki tydzień boli głośniej.

A teraz najdziwniejsze

Krótki, ostry stres potrafi ból przyciszyć. Beecher opisał ciężko rannych żołnierzy z frontu. Większość z nich nie prosiła o morfinę, a Beecher tłumaczył, że rana oznaczała dla żołnierza koniec walki i bezpieczny szpital.

Autorzy przeglądu z 2009 roku opisują własny hamulec organizmu: drogę nerwową, która z góry tłumi sygnał bólu.

W badaniu Gevy z 2014 roku 29 zdrowych mężczyzn liczyło pod presją czasu. Współautorka, Defrin, przyznała potem, że zespół był pewny wzmocnienia hamulca. Wyszło odwrotnie: próg bólu się nie zmienił, a własne ściszanie bólu słabło, najmocniej u osób najsilniej reagujących na stres.

Zasada „krótki stres ścisza, długi podkręca” jest więc uproszczeniem. Grzegorz po trzech tygodniach wdrożenia i tak nie siedzi w trybie krótkim.

Sprawdź u siebie: jeden ruch, dwa dni

Jest jeden test, który zrobisz w drodze do pracy, bez lekarza i bez aplikacji. Wybierz ruch, który i tak robisz codziennie, na przykład skręt głowy przy wyjeździe z parkingu. Zwróć na niego uwagę raz w spokojny dzień i raz w ciężki.

Jeśli boli wyraźnie inaczej, zmienia się głośność, a nie kark. Jeśli ból rośnie niezależnie od tygodnia, pokrętło nie ma z nim nic wspólnego, więc zajrzyj do listy niżej.

Wynik testu jest obserwacją, nie diagnozą. Warto go jednak powiedzieć lekarzowi albo masażystce.

Co ścisza w ciężkim tygodniu

Nie musisz rzucać pracy. Wystarczą trzy decyzje, które nie zabierają dodatkowego czasu.

1. Sen przed mailem. Kiedy o 23:00 wybierasz między odpisaniem na maila a poduszką, wybierz poduszkę. Jakość nocy przekłada się na ból następnego dnia, a mail spokojnie poczeka do rana. Jeśli w ciężkie tygodnie długo nie możesz zasnąć, sprawdź masaż przy bezsenności i napięciu.
2. Przestań sprawdzać. Obracanie głowy co pięć minut niczego w karku nie zmienia, a trzyma ból na pierwszym planie.
3. Godzina bez dzwonka. Po 21:00 wycisz telefon służbowy albo odłóż go do szuflady w przedpokoju.

Godzina na leżance

„Relaksacyjny jest dla zestresowanych, a ja mam ból.” Stres i ból siedzą na jednym pokrętle. Dlatego masaż na stres i przebodźcowanie ma sens także przy bólu, który w ciężkie tygodnie głośnieje.

Na początku Patrycja pyta, co boli, od kiedy i co się ostatnio zmieniło. Nie ocenia, co dzieje się w karku, bo jest masażystką, nie fizjoterapeutką ani lekarzem. Potem pracuje spokojnymi, płynnymi ruchami, z umiarkowanym dociskiem. Po kilkunastu minutach głowa ciężko opada na podgłówek.

Masaż nie leczy. Autorzy amerykańskiego instytutu NCCIH piszą, że masaż pomagał przy bólu szyi i barków bardziej niż zabiegi nieaktywne, a przy barkach tylko na krótko. Autorzy przeglądu 42 badań o bólu szyi zauważyli, że wynik zależał od tego, z czym masaż porównywano, a same badania miały sporo słabych stron.

Masaż daje natomiast godzinę, w której nic nie wymaga Twojej reakcji.

Godzina masażu relaksacyjnego kosztuje . Zarezerwuj masaż relaksacyjny.

Kiedy nie zrzucać bólu na stres

Idź do lekarza, jeśli:

• ból jest nowy albo inny niż zwykle;
• narasta z dnia na dzień albo nie mija po kilku tygodniach;
• jest gorszy w nocy;
• pojawił się po upadku, uderzeniu albo wypadku;
• ręka albo noga drętwieje, mrowi, słabnie albo robi się zimna.

Idź szybko, jeśli przy bólu masz gorączkę, dreszcze albo ogólnie źle się czujesz.

Dzwoń po pogotowie przy bólu w klatce piersiowej, po poważnym wypadku albo gdy drętwieją Ci obie nogi.

Przy bólu, który trwa miesiącami, porozmawiaj z lekarzem albo specjalistą leczenia bólu, a przy lęku, który rządzi Twoim dniem, z psychologiem.

Patrycja nie rozpoznaje przyczyn bólu. Kiedy usłyszy od Ciebie któryś z sygnałów z listy, odeśle Cię do lekarza, zamiast kłaść na leżance.

Na koniec: jeden stres, dwa wyniki

W badaniu z 2022 roku uczestnicy przez 15 minut liczyli w pamięci przy białym szumie. U 18 osób bez bólu próg bólu wzrósł, czyli stres ból przyciszył. U 22 osób z długotrwałym bólem mięśni i stawów ból się nasilił. Stres był identyczny, a efekt odwrotny. Grupa jest mała, a badanie jedno.

Kark Grzegorza nie wyzdrowiał w piątek wieczorem. W sobotę Grzegorz po prostu jechał na działkę.

Pokrętło da się przestawiać nie tylko na działce. Ściszysz je przespaną nocą zamiast maila i uwagą, która przestaje pilnować karku. Do tego godzina masażu relaksacyjnego wycisza głowę i rozluźnia barki po ciężkim tygodniu.

Ten tekst nie zastępuje porady lekarskiej ani diagnozy. Patrycja prowadzi gabinet masażu, a o przyczynach bólu i leczeniu decyduje lekarz.