Czy masaż musi boleć? Dlaczego bolesny nie znaczy skuteczniejszy

Nie musi. Bywa nieprzyjemnie, ale ból nie jest miarą roboty. O głębokości decyduje tempo, a to, czy nacisk jest dobry, poznasz po własnym oddechu.

Jeśli po masażu został pod łopatką siniak fioletowy jak śliwka węgierka, a przez dwie noce dało się spać tylko na jednym boku, pierwsza myśl brzmi zwykle: „no, porządnie zrobione”. Jakby siniak był dyplomem ukończenia kursu wytrzymałości, z pieczątką. Kilka razy klient wspominał mi w gabinecie o siniakach po poprzednim masażu.

Tylko że ten dyplom wystawia ktoś inny, niż myślisz.

Zacznę od liczby. Cochrane — organizacja, która zbiera badania medyczne i sprawdza, ile są warte — przejrzała 25 badań masażu przy bólu krzyża, razem ponad trzy tysiące osób. Poważnych skutków ubocznych: zero. A najczęściej zgłaszany? Wzrost bólu, u 1,5 do 25 procent uczestników.

To, co tyle osób bierze za dowód, że masaż zadziałał, badacze wpisują w rubrykę „skutki uboczne”.

Uczciwie, od razu: tkanki głębokie to u mnie najmocniejszy nacisk, jaki robię. Bywa nieprzyjemnie. Nie obiecuję, że będzie lekko. Mówię tylko, że ból nie jest tu miarą.

Skąd się bierze „jak nie boli, to nie działa”

Moim zdaniem stąd, że tkliwość to jedyna część masażu, którą czuć jeszcze następnego dnia.

Rano sięgasz po kubek z górnej półki i łopatka odzywa się jak skrzypiące zawiasy. „O, działało.” Cieplejsze, luźniejsze barki, spokojniejszy oddech wieczorem, lepiej przespana noc — to wszystko mija po cichu i nie zostawia śladu. Tkliwość zostaje. Więc głowa bierze ją za paragon: skoro czuć, było za co zapłacić.

Na siłowni działa ten sam odruch, tylko z zakwasami: schodzisz po schodach bokiem i czujesz się jak zwycięzca. Przegląd Schoenfelda i Contrerasa pokazuje, że zakwasy słabo idą w parze z tym, co badacze mierzą w mięśniu po wysiłku — dają najwyżej ogólną wskazówkę, a nie miarę. To trening, nie masaż — porównanie, nie dowód. Odruch w głowie jest jednak ten sam.

I jeszcze jedno: tkliwość po masażu wcale nie jest regułą. Kiedy dopytano ponad dziewięćdziesięciu klientów uczelnianej kliniki masażu, drobny dyskomfort po wizycie zgłosiło mniej więcej 10 na 100; zaczynał się zwykle w ciągu 12 godzin. Gdyby tkliwość była paragonem, dziewięć osób na dziesięć wychodziłoby bez rachunku.

Czy mocniej znaczy lepiej?

Dobrze, ale może mocniej po prostu znaczy skuteczniej, a ból to tylko cena biletu?

Jest badanie, które sprawdziło to dość wprost — tyle że na wałku, nie pod dłonią. Szesnaście zdrowych osób rolowało przód uda trzy razy po minucie, z trzema siłami dobranymi według tego, jak bardzo bolało: średnio 3,9, 6,2 i 8,2 na 10. Ruchomość wzrosła przy każdej z nich w podobnym stopniu. Autorzy piszą, że da się ją zwiększyć bez znacznego bólu.

Zastrzeżenia są spore: wałek to nie ręka, szesnaście osób to mało, mierzono tylko ruchomość i tylko zaraz po. Ale jedno zostaje: zaciskanie zębów przy 8 na 10 nie dało nic więcej niż 4 na 10.

W laboratorium 60 zdrowych osób podzielono na trzy grupy: bolesny ucisk karku, ucisk bez bólu albo dłoń w lodowatej wodzie. Bolesny ucisk obniżał wrażliwość na ból także w innym miejscu ciała, ale to, jak mocno bolało w trakcie zabiegu, wiązało się z tym słabo i niepewnie. Przy czym autorzy wychodzą od tego, że bolesny ucisk tłumi ból mocniej niż bezbolesny. Mierzyli zaraz po zabiegu — to ulga na chwilę, nie miara tego, co masaż zrobił.

Teraz uczciwa przeciwwaga, żeby nie wyszło, że wystarczy pogłaskać. W badaniu Frey Law i zespołu, w którym ani badani, ani mierzący wyniki nie wiedzieli, kto trafił do której grupy, najpierw wywołano zakwasy ćwiczeniem nadgarstka. Potem porównano trzy grupy: bez zabiegu, z dotykiem powierzchownym i z masażem głębokim. Głęboki masaż zmniejszył ból przy rozciąganiu wyraźniej niż dotyk. Nadwrażliwość na ucisk spadła po obu. Czy głęboki masaż przy tym bolał — streszczenie badania tego nie podaje.

Czyli głęboko ma sens. Tylko że „głęboko” i „boleśnie” to dwa różne słowa.

O głębokości decyduje tempo, nie ból

W opisie masażu tkanek głębokich mam zdanie, pod którym się podpisuję: tempo zastępuje siłę. Ucisk nie musi boleć. Kiedy miejsce jest wrażliwe, nie wchodzę w nie od razu — podchodzę do niego stopniowo.

Pomyśl o jeziorze na początku czerwca. Wskoczysz — wszystko się kurczy, łapiesz powietrze haustami. Wchodzisz krok po kroku — po minucie stoisz po pas i oddychasz normalnie. Woda ta sama.

Nie jestem z tym sama. Art Riggs, autor podręcznika o tkankach głębokich, pisze, że ta praca ma być „minimalnie bolesna albo wcale”. Odróżnia też „głęboko” od „siłowo”: wolne pociągnięcia, ciężar ciała zamiast siły rąk. To opinia praktyka, nie badanie. Ale przegląd Korena i Kalichmana, który próbował ustalić, czym w ogóle są tkanki głębokie, przytacza jego definicję: praca warstwami „w granicach komfortu klienta”.

Dlaczego to ma znaczenie? Bo pod bólem ciało zaczyna się bronić — to zdanie z mojej pracy. Zmienia się wtedy sposób ruchu — każdy robi to trochę po swojemu, ale robi. Jak z drzwiami, które się zacięły: pchasz barkiem, a zamek trzyma jeszcze mocniej. Naciskasz klamkę spokojnie — puszczają.

Nie chodzi o to, czy wytrzymasz. Chodzi o to, co w tym czasie robi mięsień. Siła bez tempa to stracona część Twojej godziny.

Oddech mówi więcej niż zaciśnięte zęby

Skąd wiem, że nacisk jest dobry? Z Twojego oddechu. Spokojny, równy wydech, jak tuż przed zaśnięciem — zostaję. I tak pytam, czy jest OK i czy tak może zostać. Wstrzymany oddech albo zaciśnięte zęby — schodzę o poziom niżej.

Ból przyspiesza i pogłębia oddech. W innym eksperymencie wstrzymanie powietrza po głębokim wdechu zmniejszało ból przy ucisku na paznokieć. Dokładam do tego swoją interpretację, nie wynik: wstrzymany oddech na leżance to nie hart ducha. To ciało, które samo zaciąga hamulec ręczny.

Szczękę widzę z boku: mięsień przy uchu napina się, zanim ktokolwiek coś powie.

To informacja, nie test na twardość. I masz prawo powiedzieć ją na głos, bez przepraszania. Jak to zrobić bez niezręczności, piszę w osobnym tekście „Jak powiedzieć masażystce, czego nie chcesz” — znajdziesz go pod tym artykułem.

Dobry nacisk czy już za dużo — sygnały z Twojego ciała

Nie trzeba przeliczać bólu na cyfry. Wystarczy zauważyć, w której kolumnie jesteś.

Źródło: uwolniecie.pl, Patrycja Zenft, masażystka. Wiersze o odczuciach i o ciele to doświadczenie z gabinetu, nie wynik badania.

Siniak to nie dyplom

Wróćmy do śliwki. Siniak powstaje, kiedy pękają małe naczynka i krew wycieka pod skórę. Żaden supeł przy tym nie puszcza i nic się nie rozbija. Siniak po masażu mówi raczej, że nacisk wszedł za szybko albo za punktowo. Jak rysa po myjni szczotkowej: dowód, że szczotka była za twarda, a nie że auto jest czystsze.

Kiedy przerwać, a kiedy iść do lekarza

W trakcie: jeśli coś kłuje, piecze, promieniuje albo drętwieje, mówisz „stop” i przerywam od razu, bez tłumaczenia się.

Po wizycie: tkliwość przez dobę, dwie, jak po treningu — w porządku. Jeśli ból zamiast schodzić narasta, pojawia się drętwienie albo duży krwiak — daj mi znać i skonsultuj to z lekarzem. Nie dlatego, że stało się coś strasznego, tylko dlatego, że to już nie jest zwykła tkliwość.

Poważne powikłania po masażu zdarzają się rzadko. W 25 badaniach przy bólu krzyża z początku tekstu nie opisano ani jednego. Te nieliczne, które opisano przy tkankach głębokich, przegląd Korena i Kalichmana łączy — prawdopodobnie, jak piszą autorzy — z pracą na siłę. Dlatego u mnie nacisk prowadzą tempo i Twój oddech, nie siła.

A jeśli jeszcze przed masażem ból promieniuje do ręki albo nogi, coś drętwieje, mrowi albo słabnie siła — kolejność jest odwrotna: najpierw lekarz albo fizjoterapeuta, dopiero potem leżanka.

Moja propozycja jako masażystki

Jeśli siedzisz dziewięć godzin przy biurku i od miesięcy nosisz pod łopatką twardy pas, tak u mnie wygląda masaż tkanek głębokich:

1. Zaczynam od okolicy, nie od najboleśniejszego miejsca. Wejście od razu w to, co najbardziej boli, kończy się tym, że tkanka się broni.
2. Nacisk wprowadzam wolno. Do wrażliwego miejsca podchodzę stopniowo, przedramię i ciężar ciała zamiast siły palców.
3. Słucham oddechu. Schodzę niżej, zanim zdążysz zacisnąć zęby.
4. Przy kolejnej wizycie pytam, jak było następnego dnia. Od tego zaczynam poprawki.

Jeśli masz konkretne miejsce, które od dawna nie odpuszcza, zajrzyj na stronę masażu tkanek głębokich. Jest tam też o tym, kiedy to już robota dla kogoś innego niż masażystka.

Godzina kosztuje , dłuższe warianty są w cenniku. Jeśli po poprzednim masażu zostały siniaki albo chcesz ustalić nacisk z góry, napisz przed wizytą.

A jeśli nie umiesz wskazać jednego miejsca, bo boli wszystko po trochu, lepszym startem będzie masaż klasyczny.

Siniak jak śliwka to pamiątka po skoku do zimnej wody. Do głębokiej wody się nie wskakuje. Do niej się wchodzi.

Ten tekst nie zastępuje porady lekarskiej. Jestem masażystką — nie stawiam diagnoz i nie leczę.