Skąd wiesz, że boli Cię mięsień?
Klient kładzie się na leżance, pokazuje łydkę i mówi: „Na pewno mięsień”. Takie zdanie słyszę kilka razy w tygodniu . Każdy ból w nodze albo w ręce nazywamy mięśniem, tak jak każdy samochód autem, a każdego psa z podwórka Burkiem.
Kłopot w tym, że od odpowiedzi, która z trzech części ciała boli, zależy, czy w ogóle położysz się u mnie na masaż. Najłatwiej zaszkodzić, kiedy rozcierasz naciągnięte ścięgno w przekonaniu, że ugniatasz zmęczony mięsień.
Mięsień, ścięgno, więzadło w jednym zdaniu
Mięsień, ścięgno i więzadło leżą tuż obok siebie, ale bolą inaczej i każde potrzebuje czego innego. Kto je pomyli, rozmasuje świeży uraz albo przeczeka w domu ból, z którym powinien iść do lekarza. Niżej znajdziesz znaki, po których dzwonisz gdzie indziej niż do mnie, i tabelę, którą przeczytasz w pół minuty. Najpierw jednak zajrzyj, co z bólem robi polski dom.
Chłodzić czy rozgrzewać? Zanim sięgniesz po maść
W łazienkowej szafce niejednego domu stoi tubka maści rozgrzewającej, a za szafą czeka wałek kupiony „na zakwasy”. Domownicy mają na każdy ból jedną odpowiedź: posmarować, rozgrzać, rozmasować mocniej. Smarujesz, aż zaszczypie ciepłem, dociskasz wałek i czekasz, aż ciężar w nodze zejdzie.
Wieczorem kładziesz kostkę na poduszce i sięgasz po tubkę. Autorzy poradnika brytyjskiej publicznej służby zdrowia NHS radzą wtedy odstawić trzy rzeczy: ciepło, alkohol i masaż. Odstawiasz je na pierwsze dni po urazie, żeby miejsce mniej puchło (NHS). Autorzy nowozelandzkiego serwisu zdrowia Healthify podają wprost 72 godziny bez masażu, bo masaż może nasilić krwawienie i obrzęk (Healthify).
Dupuy i współautorzy (2018) piszą ostrożnie, że na zakwasy masaż „wydaje się” najskuteczniejszym sposobem regeneracji (Dupuy i in., 2018), a autorzy NHS każą go odstawić po skręceniu. Jednakowym uciskiem dłoni ulżę zmęczonemu mięśniowi, a świeżo skręconej kostce dołożę obrzęku.
Naderwany mięsień — objawy inne niż po dniu w ogrodzie
Pierwszą wiosenną sobotę spędzasz z łopatą w ręku. W niedzielę rano bolą Cię plecy, uda i przedramiona, całe, jak po przeprowadzce. Palcem jednego miejsca nie pokażesz, a chwili, w której coś się stało, nie pamiętasz. Schodzisz po schodach sztywno, ale schodzisz, a łopatę w kącie omijasz wzrokiem jak winowajcę. W poniedziałek schodzisz już lżej.
Po dniu z łopatą czujesz zwykle zmęczone mięśnie. Mięsień pracuje jak Burek na spacerze: ciągnie, męczy się, odpoczywa i rusza dalej. Na leżance czuję, jak napięty mięsień przy ucisku powoli oddaje i mięknie .
Rozlany ból po wysiłku, bez chwili urazu, przynosisz do mnie śmiało. Naciągnięty albo naderwany mięsień, w którym przy schylaniu coś nagle szarpnęło, autorzy NHS zaliczają jednak do urazów. Z takim odczekaj pierwsze dni bez masażu.
Nie każdy ból po ruchu rozlewa się po całej nodze.
Ścięgno a mięsień — kopnięcie, którego nikt nie zadał
Pan Jarek ma 41 lat i biega wieczorami. Na krawężniku przy parku coś kopnęło go w łydkę. Odwrócił się gotowy na awanturę, a za nim stał tylko gołąb. Dokuśtykał do domu i uznał, że złapał zakwas. Przez dwa dni smarował łydkę maścią rozgrzewającą, jeździł po niej wałkiem i liczył, że w niedzielę pobiegnie piątkę.
Trzeciego dnia chciał odstawić szklankę do górnej szafki. Wspiął się na palce, a lewa pięta nie oderwała się od podłogi. Stał przy zlewie ze szklanką w ręce i pierwszy raz pomyślał, że chyba nie chodzi o mięsień.
Ludzie ze zerwanym ścięgnem Achillesa często mówią to samo co pan Jarek: jakby ktoś uderzył albo kopnął ich w łydkę, piszą autorzy ulotki szpitala uniwersyteckiego w Cambridge (CUH NHS).
Ścięgno działa jak smycz: przenosi szarpnięcie Burka na Twoją rękę, czyli siłę mięśnia na kość. Chwyć dwoma palcami ścięgno nad piętą. Trzymasz tkankę, którą Fenwick, Hazleman i Riley (2002) opisują jako słabo ukrwioną, naprawianą od środka albo z otoczki, zależnie od ukrwienia (Fenwick i in., 2002).
Lemme i współautorzy policzyli wizyty ze zerwanym Achillesem w amerykańskich izbach przyjęć z lat 2012–2016: średnia wieku wyszła 37,5 roku. Ponad osiem osób na dziesięć zerwało ścięgno przy sporcie albo rekreacji (Lemme i in., 2018). Tyle lat ma kolega zza biurka, nie zawodowiec.
Ścięgno boli też przy biurku: z zewnętrznej strony łokcia, kiedy po dniu z myszką chwytasz kubek. Kostka boli jeszcze inaczej.
Ścięgno a więzadło — różnica, którą czujesz na schodach
Rano w klapkach schodzisz z trzeciego piętra po bułki. Na ostatnim stopniu stopa ucieka do środka, a kostka wykręca się na zewnątrz. Ból strzela z boku kostki, ostry i gorący. Wieczorem kostka rośnie, a rano siniak schodzi w stronę palców.
Więzadło działa jak łańcuszek przy furtce: trzyma kość przy kości, a staw otwiera się tylko tak szeroko, jak łańcuszek puści. Autorzy NHS nazywają skręceniem naderwane albo wykręcone więzadło (NHS).
Sportowcy z 227 badań z 70 dyscyplin, które przejrzeli Fong i współautorzy (2007), urażali kostkę częściej niż jakiekolwiek miejsce ciała poza kolanem, a najczęściej ją skręcali (Fong i in., 2007). Do skręcenia nie potrzebujesz jednak boiska, wystarczą klapki i ostatni stopień.
Rano po skręceniu szukasz kostki wzrokiem i jej nie widzisz: noga od kolana w dół zrobiła się prosta jak słupek, a jutro masz wesele kuzynki . Z rosnącym obrzękiem jedziesz jeszcze dziś do lekarza, nie na masaż, bo autorzy NHS wpisują duży albo rosnący obrzęk na listę znaków niżej.
Jeśli lekarz nie zabroni, na weselu posiedzisz w płaskich butach, z nogą na drugim krześle, a ciocie przyjdą do Ciebie same.
Skąd jednak wiesz, że z bólem nie przychodzisz do mnie?
Masaż czy lekarz? Znaki, po których dzwonisz gdzie indziej
Zanim dotknę bolącej łydki, słucham historii bólu od początku: przy jakim ruchu zabolało, czy coś było słychać i jak noga wyglądała wieczorem . Nie rozpoznaję, co się stało. Rozpoznaje lekarz, czasem z pomocą USG (CUH NHS). Kto za co odpowiada, rozpisałam w tekście masażystka, fizjoterapeuta, lekarz — kto się czym zajmuje.
Znaki biorę z poradników NHS (skręcenia i naciągnięcia, ścięgna).
Dzwoń pod 112 albo jedź na SOR, gdy:
- przy urazie coś trzasnęło albo strzeliło,
- albo urażone miejsce zmieniło kształt czy ułożyło się pod dziwnym kątem,
- albo urażone miejsce drętwieje lub mrowi,
- albo skóra na urażonym miejscu zrobiła się sina lub szara, albo jest zimna.
Jeszcze dziś do lekarza — w dzień do lekarza rodzinnego, w nocy i w święta do nocnej i świątecznej pomocy — gdy:
- uraz boli bardzo albo boli coraz mocniej,
- albo przy urazie masz duży albo rosnący obrzęk lub siniak,
- albo na urażoną nogę nie stajesz lub nie przejdziesz na niej więcej niż kilku kroków,
- albo urażony staw jest bardzo sztywny lub trudno nim ruszyć,
- albo mimo domowego oszczędzania nie czujesz ani trochę ulgi,
- albo przy urazie masz wysoką gorączkę lub dreszcze,
- albo podejrzewasz, że ścięgno się zerwało.
Do lekarza rodzinnego, gdy:
- uraz robi się gorszy,
- albo uraz goi się wolniej, niż powinien: większość skręceń i naciągnięć po dwóch tygodniach jest lepsza, a łagodny uraz ścięgna po dwóch, trzech tygodniach.
Odesłanie do lekarza też liczę jako dobrą wizytę.
Zapalenie ścięgna a masaż — co robię, a czego nie
Grafik, 38 lat, od miesiąca czuje ból z zewnętrznej strony łokcia, kiedy podnosi kubek z kawą. Kładzie się na leżance i prosi: „Niech boli, wtedy wiem, że działa”. Odpowiadam, że syknięcia nie są w cenniku. Masuję napięte przedramię, ale bolącego punktu przy kości nie rozcieram .
Grafik pyta, czy mocne rozcieranie łokcia komuś pomogło. Loew i współautorzy (2014) szukali odpowiedzi w przeglądzie Cochrane i znaleźli tylko dwa badania na 57 osobach z zapaleniem ścięgna łokcia albo kolana: za mało, żeby ocenić, czy głęboki masaż poprzeczny pomaga (Loew i in., 2014).
Na Twoim ścięgnie nie zgaduję. Grafikowi mówię, żeby z łokciem poszedł do lekarza, jeśli przez kilka tygodni nie robi się lepiej (NHS). Więcej o mocnym ucisku piszę w tekście czy bolesny masaż jest skuteczniejszy.
Kiedy przychodzisz do mnie? Z rozlanym bólem po wysiłku, z karkiem po dniu przy biurku, z łydkami po całym dniu stania. Bez obrzęku i bez żadnego znaku z listy wyżej. Wtedy umów masaż klasyczny ze średnim uciskiem: ciepłe dłonie, spokojne tempo i napięcie, które powoli schodzi z łydek . Godzina masażu klasycznego kosztuje . Po wizycie u lekarza, gdy lekarz nie widzi przeszkód, zajmę się mięśniami dookoła .
W domu każdy ból może dalej nosić imię „mięsień”, jak każdy pies z podwórka imię Burek. Klientowi, który pokazuje mi łydkę i mówi „na pewno mięsień”, zadaję pytanie: „Coś kopnęło Cię w łydkę, choć za Tobą nikogo nie było?” . Nie? Wtedy jeszcze nic nie wiem: pytam o resztę znaków z listy i rozmawiamy, zanim się położysz. Tak? Jedziesz do lekarza jeszcze dziś, bo smyczy nie rozmasuję.
Mięsień, ścięgno, więzadło — ściągawka
| | Mięsień | Ścięgno | Więzadło | |---|---|---|---| | Jak się zaczęło | po wysiłku, często bez chwili urazu | przy ruchu, czasem „kopnięcie” albo trzask | skręcenie stawu, np. kostki na schodach | | Co czujesz | ból rozlany, kilka miejsc naraz | ból przy ruchu | ból z boku stawu, obrzęk, siniak | | Masaż? | tak, masaż klasyczny, bez znaków z listy; po nagłym szarpnięciu pierwsze dni bez masażu | nie przy świeżym urazie; bolącego punktu nie rozcieram | nie w pierwsze dni (NHS; Healthify: 72 godziny) | | Kiedy lekarz | ból nie mija albo rośnie | trzask, „kopnięcie” w łydkę, podejrzenie zerwania | zmiana kształtu, nie stajesz na nodze, duży albo rosnący obrzęk lub siniak, staw bardzo sztywny |
Tekst nie zastępuje porady lekarza. Jestem masażystką, nie fizjoterapeutką: nie rozpoznaję urazów i nie leczę ich. Przy znakach z listy wyżej idź do lekarza albo dzwoń pod 112.
